Negatieve stroomprijzen? Zo voorkom je dat zonnige dagen verliesdagen worden

In dit artikel leggen we uit waar dat door komt, waarom het zo’n grote impact heeft op zonneproducenten en hoe je dit met slimme aansturing kunt opvangen.

De prijs voor elektriciteit komt tot stand op de groothandelsmarkt. Daar bepalen vraag en aanbod het tarief. Als er op bepaalde momenten meer aanbod is dan vraag, zakt de prijs. En als die onbalans groot genoeg is, wordt de prijs zelfs negatief. Dat betekent dat je geld moet toeleggen om stroom te mogen leveren.

Negatieve prijzen komen vooral voor op momenten met veel duurzame opwek (zoals zon en wind) en relatief weinig vraag. Denk aan een zonnige zondagmiddag in juni: kantoren zijn dicht, industrie draait op een laag pitje, maar zonnepanelen leveren volop stroom. Het netwerk zit dan aan z’n limiet, terwijl er nauwelijks afname is. Het gevolg: overaanbod, netbelasting en een negatieve prijs.

Wat betekent dat voor zonneproducenten?

Voor zonne-energieproducenten zijn negatieve prijzen ronduit nadelig. Waar stroomopwek normaal gesproken inkomsten oplevert, leidt het in deze gevallen tot directe verliezen. En dat niet alleen: ook subsidies zoals de SDE++ zijn gekoppeld aan daadwerkelijk geleverde productie. Wordt de installatie uitgezet om negatieve prijzen te vermijden? Dan wordt er geen stroom geleverd en vervalt ook de subsidie voor die uren.

Voor kleinere installaties vallen de verliezen misschien nog binnen de perken, maar voor agrariërs met grote zonnedaken of ontwikkelaars van zonneparken kunnen negatieve prijsuren oplopen tot duizenden euro’s per dag. Zeker op zomerdagen, wanneer de productie hoog is en de negatieve prijs langdurig aanhoudt, lopen de verliezen snel op.

Bovendien worden installaties soms uit voorzorg of op verzoek van de netbeheerder uitgeschakeld, bijvoorbeeld om lokale netcongestie te voorkomen. Ook dan geldt: geen levering = geen inkomsten = geen subsidie.

De keuze: verlies maken of uitschakelen

Als producent kom je bij negatieve prijzen al snel voor een lastige keuze te staan. Je kunt doorproduceren en betalen om te mogen leveren, of je kunt je installatie tijdelijk uitzetten. Beide opties hebben nadelen:

• Doorproduceren betekent verlies draaien op de geleverde stroom.
• Uitschakelen voorkomt dat verlies, maar je mist verkoopinkomsten én subsidiegelden.

Daar komt bij dat voor installaties van 500 kW of groter extra beperkingen gelden: als de prijs gedurende zes uur of langer negatief is, wordt er in die hele periode geen subsidie toegekend. Dus ook al is de prijs maar kortstondig onder nul, de hele periode telt niet meer mee voor de vergoeding.

Waarom tijdelijk uitschakelen geen duurzame oplossing is

In de praktijk kiezen veel producenten op dit moment voor uitschakelen. Het lijkt de minste van twee kwaden. Maar op de langere termijn is dat niet houdbaar. Elke keer dat de installatie stilstaat, mis je niet alleen directe inkomsten, maar tast je ook de totale jaaropbrengst aan.

Minder opbrengst betekent:

• Minder ruimte voor onderhoud (zoals vervanging van omvormers halverwege de levensduur).
• Minder reserves om te investeren in uitbreiding of verduurzaming.
• Meer onzekerheid voor financiers (banken of investeerders).

En die onzekerheid maakt het weer lastiger om nieuwe projecten te realiseren. Zo ontstaat een neerwaartse spiraal: door negatieve prijzen daalt de opbrengst, waardoor minder ruimte ontstaat voor verbetering, en de businesscase verder onder druk komt.

Negatieve prijzen zijn geen incident meer

Lange tijd waren negatieve stroomprijzen een zeldzaamheid. Een paar keer per jaar, voor een paar uur. Inmiddels komt het veel vaker voor. In het voorjaar van 2025 waren er dagen met zes tot tien uur negatieve prijzen achter elkaar. En omdat de opwekcapaciteit blijft groeien (meer zon, meer wind), terwijl het net achterblijft in capaciteit, wordt dit probleem structureel.

Dat vraagt om een andere aanpak. Een strategie die niet bestaat uit tijdelijk afschakelen, maar uit slim balanceren tussen opwek, opslag en gebruik. En daar heb je als producent hulp bij nodig.

De rol van slim aansturen

Als producent kun je de marktprijzen niet veranderen. Maar je kunt wél sturen op wat je doet met je opgewekte stroom.

De kernvraag is: hoe voorkom je dat je stroom moet leveren op momenten dat dat geld kost?

Dat begint met inzicht. Wanneer komt er een negatieve prijs aan? Hoeveel opwek verwacht je? Wat is je eigen verbruik? En welke assets heb je om flexibel mee om te gaan?

Een goed energiemanagementsysteem (EMS) beantwoordt die vragen en stuurt vervolgens automatisch bij. Het kijkt vooruit, voorspelt aanbod en prijs, en bepaalt voor ieder kwartier wat de slimste keuze is. Niet alleen om schade te beperken, maar juist om opbrengst te maximaliseren binnen de beperkingen van het net en de markt.

Vooruitdenken met een AI-gestuurd EMS

Bij Tibo Energy gebruiken we daarvoor Alice: een AI-engine die continu optimaliseert. Alice kijkt niet alleen naar het nu, maar ook naar wat er gaat komen. Ze voorspelt zonneproductie, energieprijzen en netcapaciteit. Op basis daarvan stuurt ze alle gekoppelde assets aan.

Dat werkt bijvoorbeeld zo:

• Dreigt er een negatieve prijs over drie uur? Dan laat Alice nu alvast de batterij ontladen, zodat er straks ruimte is om op te slaan.
• Is er een kans op overproductie? Dan zet ze elektrische boilers of laadpalen aan om het overschot lokaal te gebruiken.
• Wordt de prijs toch positiever dan verwacht? Dan kan Alice de strategie direct aanpassen.

Alles gebeurt automatisch, met real-time data en op basis van contractuele en technische grenzen. Zo hoef je als producent niet steeds handmatig in te grijpen, maar weet je zeker dat je installatie optimaal draait.

Flexibiliteit als sleutel

Negatieve prijzen zijn in feite een symptoom van inflexibiliteit. Er is genoeg stroom, maar te weinig mogelijkheden om die nuttig in te zetten. Wie dus flexibel kan reageren, zit in het voordeel.

Er zijn meerdere manieren om die flexibiliteit in te zetten:

• Batterijen: tijdelijk overschot opslaan en terugleveren bij hogere prijs.
• Slim laden/verbruiken: verbruik verschuiven naar goedkope uren (denk aan EV-laders, warmtepompen, etc.).
• Deelname aan balanceringsmarkten: stroom terugnemen of leveren op verzoek van de netbeheerder tegen vergoeding.

Het EMS stuurt deze assets automatisch aan op basis van wat het systeem het meest rendabel acht. Daarbij houdt het rekening met subsidies, contractuele verplichtingen, technische grenzen en marktprijzen.

Praktijkvoorbeeld: zonnepark met batterij

Stel: een zonnepark van 1 MW heeft een batterij van 500 kWh. Op een zomerdag wordt er een negatieve prijs voorspeld van 13:00 tot 17:00 uur. Het EMS ziet dit aankomen.

• In de ochtend laadt de batterij alvast leeg, zodat er ruimte is.
• Rond het middaguur schakelt het systeem automatisch over: stroom gaat nu naar de batterij in plaats van het net.
• Zodra de prijs om 17:00 uur weer positief is, wordt de opgeslagen energie alsnog geleverd.

Zo wordt de energie benut zonder verlies te maken. En doordat alles automatisch gebeurt, hoeft de operator niets handmatig aan te passen.

Impact op de businesscase

Deze manier van sturen maakt het verschil tussen verlies en rendement. Wie blijft produceren zonder rekening te houden met de markt, riskeert verliezen. Wie slim aanstuurt, haalt meer waarde uit dezelfde installatie.

Concreet betekent dat:

• Meer opbrengst per geproduceerde kWh.
• Beperking van verliesuren.
• Behoud van subsidie-inkomsten.
• Minder stilstand en slijtage door afschakelen.
• Meer vertrouwen bij financiers.

Ook in gesprekken met banken en investeerders is het verschil merkbaar. Een installatie met geavanceerd EMS wordt als minder risicovol gezien, omdat negatieve prijsmomenten onder controle zijn.

Voorbereid op wat komt

De energiemarkt verandert snel. Meer hernieuwbare opwek, meer elektrische toepassingen, maar een net dat niet overal meegroeit. Negatieve prijzen zijn een gevolg daarvan. Ze gaan niet zomaar weg. Maar ze hoeven ook geen showstopper te zijn.

Met de juiste technologie en een goede strategie kun je als producent flexibel inspelen op prijsschommelingen. Niet door je installatie uit te zetten, maar door ze slim in te zetten. Zodat je opbrengst blijft maken, ook op de zonnigste dagen.

Een slim EMS helpt je daarbij. Het geeft inzicht, voorspelt ontwikkelingen en stuurt automatisch bij. Zo houd je controle, zelfs in een grillige markt. En blijft je investering in zon waardevol.

Tot slot

Zonnepanelen uitzetten bij volle zon voelt als een vreemde spagaat. Maar voor veel producenten is het inmiddels dagelijkse realiteit. Gelukkig hoeft het niet zo te blijven. Door op tijd inzicht te krijgen in negatieve prijsmomenten en daar actief op te sturen, kun je verliezen voorkomen en je rendement beschermen.

Met een slim EMS zoals Alice haal je het maximale uit je installatie. Ook als de markt onvoorspelbaar is. Want de zon mag dan gratis schijnen — het is zonde als dat je geld kost in plaats van oplevert.